“Kennis delen geeft me veel energie”

De mens achter notaris Eric De Bie

Sinds begin dit jaar kan notaris Eric De Bie, voorzitter van de commissie vorming bij Vlanot, zich nog meer toepsitsen op wat hij het liefste doet: kennis delen met studenten én met zijn confraters. “Het is pas toen ik ging doceren dat ik eindelijk vrede vond met mijn keuze voor het notariaat”.

De vraag welke acteur zijn personage zou mogen vertolken in een film over zijn leven, brengt hem aan het lachen. ’Ik hoop dat er nooit een film over mijn leven wordt gemaakt! Die zou zo saai zijn dat het productiehuis zou crashen’, klinkt het grappend. En toch. Zo saai is het leven van notaris De Bie niet. Ruim 30 jaar geleden belandde de ‘licentiaat notariaat’, na bijkomende studies aan de University of Michigan, bij Cleary Gottlieb Steen & Hamilton, een gerenommeerd advocatenkantoor in New York. Daar ervaarde hij als jonge zakenadvocaat de spannende sensatie in de aanloop naar grote transacties in de ondernemingswereld. Als twintiger leek Eric De Bie dus goed op weg om een heuse ‘dealmaker’ te worden die genoot van de daarbij horende adrenalinekicks. Het contrast met de bedaarde, minzame en bedachtzame notaris die ons nu, ruim 30 jaar later, te woord staat, kan bijna niet groter zijn.

Droomde u er als jongeman dan niet van om notaris te worden?

Notaris De Bie: ‘Absoluut niet. Ik had een dure eed gezworen. Ik zou nooit notaris worden zoals mijn grootvader en mijn vader. Maar na mijn terugkeer uit New York brachten minder positieve ervaringen op advocatenkantoren in België me op andere gedachten.

Op mijn 28^ste, besloot ik dan toch om als stagiair in het notariskantoor van mijn vader aan het werk te gaan. Maar het heeft wel 15 jaar geduurd voor ik me volledig kon verzoenen met die keuze. Want hoewel je als notaris met zoveel verschillende mensen in aanraking komt, hoewel je zoveel mensen kan helpen én je zoveel vertrouwen inboezemt, was het beroep in die beginjaren beduidend minder uitdagend dan nu. We kregen nog niet af te rekenen met zoveel nieuwe regels en opeenvolgende hervormingen. Ook qua personeelsbeleid en “kantoormanagement” was alles nog veel eenvoudiger dan nu. Dus die eerste jaren miste ik wel een zekere intellectuele uitdaging, en heb ik herhaaldelijk overwogen om te stoppen als notaris, tot frustratie van mijn echtgenote overigens, die mijn twijfels niet altijd kon smaken. Daarin kwam pas verandering toen ik ging doceren aan de KU Leuven, waar ik tot nu rechtspersonenrecht doceer aan de toekomstige masters in het notariaat. Ik ben heel gelukkig als ik les geef of als een studiedag goed verloopt en ik na afloop verneem dat de deelnemers tevreden zijn. Dit geeft me veel energie.’

“Soms mis ik het echte debat, waarbij je de mening of overtuiging van een ander respectvol in vraag stelt.”

Trouwens, hoe ouder ik word, hoe meer ik besef dat je als individuele notaris niet zo heel veel voorstelt, ongeacht je persoonlijke kwaliteiten en skills. Die zijn uiteraard belangrijk op het niveau van het kantoor en het dossier, maar op macroniveau – de functies die het notariaat vervult in het juridisch verkeer en in het maatschappelijk leven – speelt het korps een veel belangrijker rol. De kracht van het notariaat schuilt in de collectiviteit, niet in de individuele kantoren. Dat geldt ook voor de kennisdomeinen waarin notarissen actief zijn. Daarom hecht ik zoveel belang aan het overdragen, delen en gezamenlijk opbouwen van kennis binnen het korps. Als docent in de manama notariaat aan de KULeuven en als voorzitter van de commissie vorming van Vlanot, probeer ik daaraan bij te dragen. Ook probeer ik kandidaat-notarissen en jonge collega’s te overtuigen om daaraan mee te werken. Gedeelde kennis maakt ons als notarissen veel sterker.’

Als u ver terug in de tijd zou kunnen gaan, in welke periode zou u dan willen leven?

Notaris De Bie: ‘In de periode van het oude Athene waar, althans een select deel van de bevolking, nog echt debatteerde op marktpleinen en in theaters en waar de grondvesten liggen van de democratie. Ik ben niet bepaald actief op sociale media, en al zeker niet op ‘twitter’ (het huidige X) waar iedereen zijn mening ventileert en mensen niet echt naar elkaar luisteren. Mijn aanvoelen is dat het “ik-perspectief” daar alles overheerst. 

Soms mis ik het echte debat, waarbij je de mening of overtuiging van een ander respectvol in vraag stelt. Het is jammer dat er in de provinciale studiekringen minder diepgaande discussies over het recht plaatsvinden dan vroeger. Want hoewel het notariaat 25 jaar geleden een wat “bestoft” imago had, gebeurde het vaak dat de toenmalige coryfeeën er vaak de degens kruisten over juridische problemen. Dit resulteerde vaak in nieuwe inzichten en een beter begrip. Anno 2025 is er minder tijd voor kritische reflectie over het recht als concept om een samenleving vorm te geven of over het waarom van een bepaalde regel. Door de enorme toename van het volume aan regelgeving gebeurt de kennisoverdracht nu, noodgedwongen, meer ex cathedra.’ 

Leest u wel eens romans om uw gedachten te verzetten?

Notaris De Bie: ‘Ik lees nu vooral non-fictie, momenteel ‘Limitarisme’ van Ingrid Robeyns. Het klinkt misschien wat linksig, maar die Nederlandse filosofe betoogt dat we grenzen moeten stellen aan de hoeveelheid rijkdom die een individu kan vergaren. Extreme accumulatie van rijkdom en de daarbij horende economische macht leidt immers tot verregaande politieke invloed zoals we nu zien gebeuren in de VS met Donald Trump en Elon Musk. Die evoluties baren me zorgen. Onmetelijk rijke, maar niet democratisch verkozen ondernemers die hun rijkdom en economische macht, en de daarmee verworven politiek invloed, ge- en misbruiken om hun eigen belangen te dienen en hun eigen agenda door te duwen. Zij vormen een bedreiging voor de verworven rechten en vrijheden, voor de rechtsstaat en voor de rechtszekerheid. Mijn aangeboren optimisme wordt danig op de proef gesteld als ik vaststel dat een verbaal sterke minderheid van de bevolking haar wil dreigt door te drukken, ten koste van een zwijgende en ongetwijfeld goedbedoelende meerderheid. Want dat geloof ik nog altijd, en zal ik altijd blijven geloven: de meeste mensen menen het goed, ook al hebben we allemaal onze zwakheden.’

Als u naar de toekomst kijkt, wat ziet u dan?

Notaris De Bie: ‘Ik ben geen doemdenker, eerder een realistische optimist. Maar ik vind het zorgwekkend dat tegenwoordig bijna alles kan vervalst worden en een ‘gegeven woord’ niet meer van belang lijkt te zijn. Ik kan niet om met mensen die terugkomen op een belofte of afspraak. De waarheid mag niet verdraaid worden. Het concept van “alternative facts” is bijzonder verontrustend. De waarheid is vaak genuanceerd, soms gelaagd. Daarom is de rol van de notaris, als de bewaker van wat partijen echt hebben afgesproken, als bron van authenticiteit, zo ontzettend belangrijk. Het notariaat is ook daarom een belangrijke schakel in de juridische dienstverlening. Sommigen pleiten voor de afschaffing van het notariaat. Maar ze bieden geen volwaardig alternatief aan. Integendeel, wie meent dat het notariaat een voorbijgestreefd reliek is uit vervlogen tijden, blijft schromelijk in gebreke om uit te leggen wie de uitgebreide juridische dienstverlening van de notarissen dan zal overnemen, en hoe dat moet gebeuren, en wel zo dat burgers en ondernemingen er beter van worden, dat spreekt voor zich.

“Sinds begin dit jaar heb ik de teugels van mijn notariskantoor (grotendeels) uit handen gegeven. Mijn 2 jonge vennoten hebben nu de meerderheid in de associatie.”

Ik heb de indruk dat de keuze tegen het notariaat vaak een negatieve keuze is, niet geïnspireerd door positieve motieven (hoe kunnen we de maatschappelijke functies die thans door de notaris worden vervuld, op een andere, betere manier invullen?), maar door negatieve gevoelens (we moeten het notariaat zijn “prerogatieven” en “geprivilegieerde” status ontnemen!). En of negativisme ooit veel heeft bijgedragen tot de menselijke en maatschappelijke vooruitgang, lijkt me twijfelachtig. Een positieve ingesteldheid geeft energie, enthousiasmeert en wijzigt zaken ten goede. Een negatieve ingesteldheid vreet energie, polariseert en doet afbreuk aan wat goed is.

Een afschaffing van het notariaat zou een enorme lacune creëren, met grote rechtsonzekerheid tot gevolg, vooral voor de “gewone” burger.’ 

Van welk object, hoe klein ook, zou u geen afstand kunnen doen?

Notaris De Bie: ‘Ik ben emotioneel niet gehecht aan materiële dingen, ook al zijn ze leuk of nodig. Het zijn gebruiksvoorwerpen; als ze zijn versleten of stuk gaan, worden ze vervangen, punt. Ik kan me een mooiere, duurdere auto veroorloven. Maar voor mij is een auto een vervoermiddel. Liefst veilig en comfortabel, dat wel. Maar het geluk dat ik bij aankoop van een dure, exclusieve wagen zou ervaren duurt amper 7 dagen, voor zover de factuur dat al niet meteen zou tenietdoen.’

Van welke gewoonte wil u af?

Notaris De Bie: ‘Van de gewoonte om me altijd voor alles verantwoordelijk te voelen. Sinds begin dit jaar heb ik de teugels van mijn notariskantoor (grotendeels) uit handen gegeven. Mijn 2 jonge vennoten hebben nu de meerderheid in de associatie. Tegen de verwachtingen van velen in, slaag ik erin om niet constant over hun schouders mee te kijken en om veel cliënten aan hun goede zorgen over te dragen. Maar ik ben altijd aanwezig op kantoor en ik abdiceer niet. Ik ben nu 58 en ik zou wat graag notaris blijven. Door mijn minderheidsbelang in de associatie is dat mogelijk, zonder helemaal op te branden. Bovendien weet ik dat de continuïteit van het kantoor gewaarborgd is omdat ik mijn jongere vennoten ken. Het is niet: ‘après moi, le déluge’ , wel een formule die ik oudere confraters kan aanbevelen.

Anderzijds heb ik nu wel meer tijd voor de organisatie van studiedagen en nu voel ik me daar weer volkomen verantwoordelijk voor (lachend).’

Hoe wenst u herinnerd te worden?

Notaris De Bie: ‘Als iemand op wie je kon rekenen en altijd kon vertrouwen. Mijn echtgenote en ik proberen die waarden ook mee te geven aan onze vier kinderen. Ik vind niet dat het doel alle middelen heiligt. Ook in de middelen om een doel te bereiken, moet je respectvol omgaan met de anderen. Ook zou ik graag herinnerd worden als iemand die toch iets wist, kende en kon, en niet als een verkoper van gebakken lucht.’