Het registratierecht is een domme belasting, maar ze nu verlagen is al even dom

“De registratiebelasting bij de aankoop van een woning remt de mobiliteit van de Belg af. Maar het tarief nu verlagen is, gezien de lamentabele situatie van de Waalse overheidsfinanciën, onverantwoord”, zegt econoom Etienne de Callataÿ.

Fiscale regels waar iedereen beter van wordt. Daar heeft Etienne de Callataÿ, één van de gastsprekers op het Notarieel Congres in Bergen, een uitgesproken mening over.

En met die mening maakt de bekende professor economie aan de Universiteit van Namen en mede­oprichter van de vermogensbeheerder Orcadia AM zich niet altijd populair. Recent schopte de Callataÿ de Waalse socialisten tegen de schenen door, in een reactie op een boek van gewezen staatssecretaris Thomas Dermine (PS), te poneren dat niet alle problemen in Wallonië histo­risch te verklaren zijn. De Callataÿ ver­wijt opeenvolgende generaties Waalse politici ‘laksheid’ en slecht beleid. Hij richt zijn pijlen daarbij niet alleen tegen de Waalse socialisten.

Want hij vindt de door de MR en Les Engagés aangekondigde verlaging van de registratierechten in Wallonië – op dit ogenblik – onaanvaardbaar. Ook daar windt hij geen doekjes om. “De Waalse overheden kampen al met enorme tekor­ten. Die moeten absoluut teruggedrongen worden, door de belastingen te verhogen, of door de overheidsuitgaven te beperken. Maar een verlaging van de registratie­ rechten is peperduur en zal de overheids­ tekorten alleen maar vergroten. Qua timing is de verlaging van de registratie­ rechten dus ongelukkig”, aldus de Callataÿ.

In principe bent u wel een voorstander van een verlaging van de registratie­ rechten?

Etienne de Callataÿ : “Ja want de registratiebelasting is een domme be­ lasting. Het is niet omdat je een woning koopt, dat je rijker wordt, het is puur een belasting op mutaties. Ook ben ik voor een verlaging van die belasting omdat dit de mobiliteit bevordert. Iemand zal zijn woning sneller verkopen om ergens anders een nieuwe woonst te kopen. Nu wordt hij integendeel fiscaal aangemoe­digd om te pendelen tussen Bergen en Luik. Want als hij zijn appartement in Bergen verkoopt en in Luik een woning koopt, moet hij 12% registratiebelasting betalen. Dat houdt geen steek.”

Niet alleen de registratierechten bepalen of iemand verhuist. Er spelen toch ook andere factoren zoals de omgeving, sociale aspecten, school­gaande kinderen, …?

Etienne de Callataÿ: “Ja, maar uit allerlei studies blijkt dat de Belgen wel zeer honkvast zijn, veel meer dan andere Europeanen. En toch zijn we genetisch niet zo anders dan een Fransman of een Italiaan. De verklaring voor de lage mobiliteit van ‘de Belg’ schuilt voor een deel in onze fiscaliteit.”

Leidt een verlaging van de registratie­rechten niet tot een stijging van de woningprijs?

Etienne de Callataÿ: “Uiteraard zullen de prijzen van woningen daardoor stijgen. Alle economen zullen u dit op een briefje geven. Een verlaging van de registratierechten komt niet ten goede aan de potentiële kopers, maar aan de potentiële verkopers. Dat de maatregel zou dienen om woningen voor jonge gezinnen betaalbaarder te maken, is pure demagogie. Neem Frankrijk als voorbeeld. Daar is de btw-verlaging in de horeca, doorgevoerd vanaf juni 2009, vooral in het voordeel geweest van de restaurant­uitbaters. Heeft ook maar één consument daar iets gemerkt van lagere prijzen? Wel neen, het verschil is voor het overgrote deel in de zak van de horeca­uitbaters verdwenen. Daarom ook is een btw-­verlaging op de afbraak en heropbouw van vervallen panden niet logisch. Ook daar zal het verschil vooral de projectontwikkelaars ten goede komen. Dit is een basis­les uit alle economisch onderzoek.

Het werkt ook omgekeerd: als de Vlaamse overheid morgen beslist om de premie voor de aanschaf van een elektrische wagen af te schaffen, zal de prijs voor een elektrische wagen dalen. Want dan moeten de autoverkopers hun winstmarges op de verkoop van elektrische wagens noodgedwongen verlagen.”

In welke zin moeten de fiscale regels dan aangepast worden?

Etienne de Callataÿ : “We moeten meer rekening houden met de externe kosten zoals de vervuiling, het geluid, de gezondheid, … Het is niet logisch dat een vervuilende firmawagen minder wordt belast dan het loon. Het is niet logisch dat er btw-­vrijstellingen zijn in de luchtvaart en in de maritieme sector. Als je naar India vliegt, heeft dat negatieve gevolgen voor het milieu. Maar de btw en de accijnzen die we nu op benzine betalen, volstaan niet om die negatieve impact te compenseren. Een treinticket naar het zuiden van Frankrijk zou goedkoper moeten zijn dan een vliegtuigticket naar Zuid­-Frankrijk en niet omgekeerd, zoals nu. De accijnzen op sigaretten zijn niet hoog genoeg om de kosten voor de samenleving te compenseren. Dus verhoog de belas­tingen zodat mensen niet meer roken of om de overheid toe te laten de schade die de niet­-rokers daardoor oplopen, te betalen.”

Qua woningfiscaliteit stelt u een verbod voor om slecht geïsoleerde woningen te verhuren. Dreigt het aanbod aan betaalbare huurwoningen dan niet helemaal te verdwijnen?

Etienne de Callataÿ: “De nood aan betaalbare huurwoningen is een terechte bekommernis, maar ze mag niet ten koste gaan van het milieu. Daarom ben ik toch voor een verplichte renovatieplicht voor huurwoningen. Want we mogen niet aanvaarden dat er appartementen worden verhuurd die slecht zijn geïsoleerd. We aanvaarden toch ook niet dat er appartementen worden verhuurd die slecht zijn voor de gezondheid? Ook op dat vlak zijn er toch minimale eisen?

Tegelijkertijd stellen we vast dat de belastingen op huurinkomsten in België, in vergelijking met andere landen, zeer laag zijn. We moeten de huurinkomsten meer belasten zodat de overheid meer middelen krijgt om te investeren in sociale huisvesting of om huursubsidies te verlenen. Maar het is geen oplossing om vervuilende koterijen te blijven aan­ bieden op de markt.

De bruto-­huurinkomsten zullen natuurlijk stijgen als de eigenaar moet renoveren. Want er is geen magische oplossing. Hij zal een hogere huur moeten vragen. Maar wie die huur niet kan betalen, zal een uitkering krijgen. En als een verhuurder niet de middelen heeft om zijn verhuurde woning te renoveren, moet hij die maar verkopen. Idem als hij zich daar ‘te oud’ voor voelt.

Andere mogelijkheid is dat we leren om op kleinere oppervlaktes te leven. Dat kan ook in Londen en Parijs. Waarom niet in Brussel?”

Nu wordt de belasting op huurinkomsten nog altijd berekend op basis van een verouderd kadastraal inkomen.

“Voor de overheid is het werkelijke huurinkomen nochtans makkelijk te achterhalen, want huurovereenkomsten moeten worden geregistreerd. Een belasting op de werkelijke huurinkomsten is ook billijker, want dan wordt de verhuurder niet belast op de huurinkomsten die hij tijdelijk niet ontvangt, bijvoorbeeld omdat hij het verhuurde pand moet renoveren of omdat de huurder in gebreke blijft de huur te betalen. Wie zijn appartement vandaag gedurende een heel jaar niet kan verhuren, wordt op dezelfde manier belast als een ver­huurder die dat wel kon doen. Verder zou ik de renovatiekosten aftrekbaar maken. Dit zet meteen een rem op het zwartwerk.”

Over naar de btw. U vindt dat een algemene btw-­verlaging zijn doel voor­bijschiet, maar ook dat zo’n maatregel leidt tot verspilling en manipulaties. Kunt u dat toelichten?

Etienne de Callataÿ : “Ik zie niet in waarom de overheid geen btw mag heffen op de verkoop van appels ter­wijl we zoveel appels verspillen. Er zijn ook mensen die te veel eten kopen. In het Verenigd Koninkrijk belandt 1 op de 4 yoghurtpotjes in de vuilbak (verontwaardigd)!

De overheid moet de schaarse mid­delen waarover ze beschikt, inzetten voor zij die dat nodig hebben. Een algemene btw­-verlaging komt ook ten goede van vermogende personen die er niet om vragen. De maatregel maakt sociaal geen onderscheid. Btw moet een eenvoudige belasting zijn, met niet te veel verschillende tarieven. Anders krijg je manipulaties. Ooit ontmoette ik een zelfstandig taxichauffeur die tijdens de weekends bijkluste als bestrijder van ongedierte. Welnu, hij factureerde die ongedierte­ bestrijding niet aan het wettelijke tarief van 21% maar aan het lagere tarief van 12% voor taxiververvoer. Als er verschillende btw-­tarieven zijn, is er een prikkel om te foefelen.”

Waarom mag de overheid een aantal diensten en producten volgens u wel forfaitair belasten, onafhankelijk van het gebruik? Bestraf je daarmee geen mensen die het minder breed hebben?

Etienne de Callataÿ : “Ik denk aan de jaarlijkse verkeersbelasting. Die is forfaitair, want ze staat los van het aantal gereden kilometers. Er gaan stemmen op om die belasting proportioneel te maken: wie meer rijdt, moet ook meer betalen. Maar dit is slechts voor een deel logisch. Want ook de productie van een auto is een bron van vervuiling. Dus iemand die een auto koopt en die vervolgens vaak in zijn garage laat staan, moet ook bijdragen. Daarom vind ik die forfaitaire belasting wel gerechtvaardigd, in combinatie met een proportionele belasting voor wie veel rijdt.”

Toch krijgt quasi elk voorstel om de belastingen te hervormen tegenwind uit één of de andere hoek.

Etienne de Callataÿ : “Bij elke fiscale hervorming zijn er winnaars en verlie­zers en toch hoeft niemand die hervor­mingen te vrezen als we er in België op termijn allemaal beter van worden. Want een slim economisch beleid is erop gericht de economie beter te doen draaien, die vergroot ‘de taart’ voor iedereen.”

Duurzaam investeren

Waarom precies is anders omgaan met het klimaat niet alleen een ethische maar ook een economische kwestie?

Etienne de Callataÿ : “Als we niets doen, stevenen we af op een totale vernietiging van onze aarde en dus van waarde. We moeten ons gedrag aan­ passen. Met elke dag uitstel, wordt de kostprijs door de schadelijke gevolgen groter. De winsten van de bedrijven zullen verdampen, ze zullen niet meer kunnen produceren omdat het te warm is, omdat ze moeten afrekenen met overstromingen of met energietekorten. Ik vergelijk het altijd met onze gezond­ heid. We weten dat we veel gezond­ heidsproblemen kunnen voorkomen door niet te roken. En toch zijn er velen die blijven roken, ook al weten ze dat ze daarmee de kans op kanker vergroten. Dat is kortzichtigheid, eerder dan egoïs­me. Mensen verschuilen zich ook achter de gedachte dat er over 10,20 jaar wel een oplossing zal bedacht zijn. Dat is natuurlijk onzin. Want als jouw kind, een tiener, begint te roken, zeg je als ouder toch ook niet: “Doe maar! Over 10 jaar zullen de wetenschappers mensen met longkanker wel kunnen genezen.” Maar voor de CO₂­uitstoot, hanteren we dat soort redenering wel. We moeten ons gedrag aanpassen omdat we niet zeker zijn dat de technologie wel met een oplossing voor de dag zal komen. Niets doen is gokken.”

We kennen allemaal bedrijven die over de schreef gaan. U gaf een paar voorbeelden: BNPP Fortis dat ervan wordt verdacht het regime in Soedan te steunen, Apple dat van het Europese Hof van Justitie nog 13 miljard euro aan niet­-betaalde belastingen moet aftikken, … En toch blijven we de producten en diensten van die bedrij­ven consumeren en blijven beleggers erin investeren? Vindt u dat we ons te weinig informeren over de bedrijven waarvan we de producten kopen of waarin we investeren?

Etienne de Callataÿ : “Ja, het is zeker en vast een ‘call to action’, al moet ieder­een voor zichzelf beslissen welke actie hij onderneemt. Het is niet aan mij om te zeggen dat iemand van bank moet veranderen. Het kan ook helpen dat je hier een bankbediende over aanspreekt en dat je zegt dat je helemaal niet akkoord gaat met wat de bank in Afrika uitricht, zodat banken voelen dat het bij hun klanten leeft. Dit zal misschien nog meer impact hebben dan van bank te veranderen. Er zijn verschillende manieren om actie te voeren. Net zoals aandeelhouders hun aandelen in een bedrijf kunnen verkopen, maar net zo goed kunnen beslissen om de aandelen te houden zodat ze hun stem kunnen laten horen op de algemene vergade­ring van de onderneming waarvan ze aandeelhouder zijn.”

We kunnen onze financiële verant­woordelijkheid opnemen bij de keuze van de investeringen, door rekening te houden met duurzaamheidscriteria die niet in de plaats komen van de louter financiële criteria maar er bovenop? Bestaan daar nog veel misverstanden over?

Etienne de Callataÿ : “Ja dat leeft, misschien wel vanuit onze godsdiensti­ge achtergrond en vanuit de gedachte dat we het paradijs maar bereiken als we eerst inspanningen leveren. We denken niet in win-­win termen, integendeel. We hebben nog steeds iets van ‘Als het goed is voor mij, kan het niet goed zijn voor u en omgekeerd. Terwijl het net het omgekeerde is: “Wat goed is voor u, is vaak ook goed voor mij”. Natuurlijk, als we beide ‘brood­ jes’ zouden verkopen, zal er wel een onderlinge concurrentie zijn. Maar als jij rijker wordt, zal ik er ook de vruchten van plukken. Als jij gezonder wordt, zal ik minder sociale bijdragen moeten betalen om de gezondheidszorg te financieren; als jij de gevel van je woning renoveert, dan is dat goed voor de hele buurt. En zo zijn er heel veel voorbeelden van win-­win situaties.

Voor investeerders vloeit de misvatting ook voort uit het feit dat beleggers in weinig duurzame sectoren zoals de tabaksindustrie destijds een mooi ren­dement behaalden, maar dit gaat niet meer op. Tegenwoordig kunnen ook duurzame bedrijven met mooie returns voor de dag komen.”

Hoe kan een belegger achterhalen of een fonds echt wel duurzaam is?
Honderden zogezegde duurzame fondsen misleiden Europese beleggers omdat ze toch in fossiele brandstoffen bedrijven blijken te investeren.

Etienne de Callataÿ: “Aan de belegger om zijn bankier of beleggings­adviseur daarover te bevragen. Investeert het fonds in fossiele energie? In bedrijven die kinderarbeid toelaten? In schaliegas wat vervuilend is voor het milieu? In bedrijven die proeven op dieren doen? Aan iedere belegger om voor zichzelf uit te maken wat voor hem al dan niet door de beugel kan. Het is ook belangrijk dat Europa minimale eisen oplegt om greenwashing te voor­komen.”