“Ook het notariaat moet verder moderniseren” – Interview met minister Verlinden

“Als ik de deur achter me toetrek, wil ik de situatie op Justitie beter achterlaten dan hoe ik het bij mijn aantreden heb aangetroffen”, meldt de minister van Justitie, Annelies Verlinden (cd&v). Over haar plannen met het notariaat blijft de minister vaag. “Ook het notariaat moet verder moderniseren, al zal dit gebeuren in nauw overleg met de beroepsgroep.”

Het blijkt zo goed als onmogelijk om de Minister van Justitie te strikken voor een mondeling interview voor het magazine Notarius. Ze heeft tijdens de zomermaanden en bij haar terugkeer na het zomerreces duidelijk andere katjes te geselen. Zo vraagt ze begin september 1 miljard euro extra voor het departement Justitie, terwijl de federale regering minstens 8,5 miljard euro moet besparen.

Maar volgens de minister is dat budget hard nodig, “want overal waar ik kom, van de parketten tot de gevangenissen, is het een drama”, verklaart ze in de media. De minister staat dus voor enorme uitdagingen en dat terwijl ze het eerder en als minister van Binnenlandse Zaken in de regering-De Croo ook al niet onder de markt had.

Toch liet ze een beloftevolle carrière als zakenadvocaat varen om plaats te ruimen voor de politiek. En daar heeft ze volgens haar schriftelijke antwoorden op onze vragen geen spijt van. “Hoewel mijn leven er nu helemaal anders uitziet dan toen ik nog advocaat was. Ik mis de contacten met mijn cliënten, de duidelijkere structuur die mijn dagen toen hadden en mijn leven buiten de spotlights”, meldt de minister. “Maar politiek heeft me ook altijd geïnteresseerd. In 2000, toen ik 20 was en groepsleidster was van de jeugdbeweging VKSJ (Vrouwelijke Katholieke Studerende Jeugd, nvdr) in Schoten, vroeg een buurvrouw of ik wilde meedoen aan de lokale gemeenteraadsverkiezingen. Zo rolde ik in de politiek, eerst op gemeentelijk niveau, later in de nationale structuur van JONGCD&V. Vandaag kan ik mijn 2 passies, recht en politiek, combineren als minister van Justitie. Het is een ontzettende uitdaging, maar ook een enorm voorrecht om elke dag opnieuw te mogen bouwen aan een sterke en toegankelijke Justitie én zo ook aan het vertrouwen in de rechtsstaat”, klinkt het.

Wat gaf de doorslag om een succes­volle carrière als zakenadvocaat te laten varen?

Minister Verlinden: “Die beslissing heb ik zeer snel moeten nemen. Op 30 september 2020 kreeg ik, kort na de middag, een onverwacht telefoontje. Ik weet nog exact waar ik was: thuis, in mijn woonkamer, werkend achter mijn laptop zoals zovelen tijdens de pandemie. Aan de lijn: Joachim Coens, toenmalig voorzitter van mijn partij. Hij vroeg me rechttoe rechtaan of ik bereid was minister te worden in de nieuwe federale regering. Ik moest snel beslissen en ik heb uiteraard getwijfeld, omdat ik besefte dat mijn beslissing een zeer grote impact zou hebben op mijn leven én op dat van mijn familie en vrienden. Toch wist ik bijna meteen dat ik de uitdaging zou aangaan. Niet omdat ik ooit droomde van een ministerpost, maar omdat ik ben opgegroeid met het besef dat je iets moet teruggeven aan de samenleving. Met die waarden ben ik ook opgegroeid: er zijn voor anderen, bijdragen aan iets dat groter is dan jezelf. Ik besefte toen dat ik daarmee als minister, in de betekenis van “dienaar”, een unieke kans zou krijgen.”

Als minister van Justitie komen de uitdagingen van alle kanten: over­bevolking van de gevangenissen, de procureurs­generaal die zich verzetten tegen de pensioenhervorming, de pro­cureurs des Konings die een noodkreet slaken, toenemend drugsgeweld in Brussel en daarbuiten … Hoe denkt u die problemen aan te pakken?

Minister Verlinden: “Met veel ambitie en grinta, maar ook met de nodige realiteitszin. De uitdagingen zijn groot, maar de wil en de bereidheid om die aan te pakken zijn dat ook. Ik behoed me ervoor om grote beloftes te doen die ik achteraf niet kan waarmaken, daar wordt niemand beter van. Wel ben ik ervan overtuigd dat we de komende maanden en jaren een verschil kunnen maken op het terrein. Dat zijn we verplicht aan slachtoffers, aan iedereen die voor en met Justitie werkt, en aan de hele samenleving.

Het is ook belangrijk om te benadrukken dat de problemen van Justitie, problemen zijn die ontstaan in de samenleving. We moeten die problemen daarom heel breed aanpakken. We moeten samenwerken over de verschillende beleidsdomeinen heen. En dat doen we binnen deze regering, zowel voor de aanpak van de georganiseerde criminaliteit als voor de overbevolking in onze gevangenissen.”

De Arizona­coalitie besliste in het Paasakkoord om het budget voor Justitie licht op te trekken tot 150 mil­joen euro. Dat volstaat toch niet om alle problemen aan te pakken, als men ook nog eens rekening houdt met de ondercapaciteit in de jeugdinstellingen, in de psychiatrische voorzieningen, …

Minister Verlinden: “Ik ben ervan overtuigd dat we de binnenlandse veiligheid moeten versterken, naast investeringen in defensie. Als ik in eer en geweten de som maak van wat Justitie nodig heeft, kom ik op 1 miljard euro extra, waarvan een half miljard euro voor de gebouwen. Met de extra middelen die we kregen in het Paasakkoord stopt het niet. Al besef ik ook dat de budgettaire mogelijkheden niet eindeloos zijn. We zullen dus keuzes moeten maken.”

Al die problemen zijn niet nieuw. Vindt u niet dat Justitie decennialang structu­reel is onder gefinancierd en dat we nu op de spreekwoordelijke blaren zitten?

Minister Verlinden: “In het verleden werden er keuzes gemaakt op basis van de visie van dat moment. Het is natuurlijk altijd makkelijk om ‘hindsight’ een oordeel te vellen. De wereld anno 2025 ziet er ook helemaal anders uit dan 20 jaar geleden. De oorlog in Oekraïne, de uitdagingen die de nieuwe technologieën met zich brengen, de zichtbare gevolgen van de klimaatopwarming … We kijken vandaag met andere ogen naar het veiligheidsthema dan vroeger.

Ik denk ook dat we vooral vooruit moeten kijken, in plaats van achteruit. We hebben met deze regering van veiligheid een prioriteit gemaakt. Zelf zal ik er hard aan werken om de situatie op Justitie zoals ik ze bij mijn aantreden heb aangetroffen, beter achter te laten als ik de deur van het kabinet achter me toe trek.”

De rechterlijke macht wordt wel eens bestempeld als een moeilijk te keren tanker, een log schip waarbij alle initiatieven om te hervormen op veel tegenstand stoten. Denkt u die tanker toch wat te kunnen keren?

Humane justitie

In uw beleidsverklaring pleit u voor een toegankelijke en moderne Justitie voor elke burger. Welke rol kan het notariaat daarin spelen?

Minister Verlinden: “Het notariaat speelt een heel belangrijke rol in een moderne en menselijke Justitie, omdat het dicht bij de mensen staat. Een notaris begeleidt burgers bij ingrijpende momenten in hun leven: een huis kopen, een onderneming opstarten, een huwelijk of erfenis regelen. Daar komt veel emotie, maar ook veel rechtszekerheid bij kijken. Het notariaat maakt het recht tastbaar en begrijpelijk, en voorkomt conflicten, door mensen vooraf duidelijkheid te geven. Zo versterkt het notariaat het vertrouwen in Justitie, en draagt het bij aan een rechtsstaat die niet alleen efficiënt maar ook menselijk is.”

Uw voorganger, Vincent Van Quickenborne (Open VLD) heeft de tarieven van de notarissen tijdens de vorige legislatuur al teruggeschroefd. In het huidige regeerakkoord is te le­zen dat het Prijzenobservatorium met een nieuw onderzoek zou worden gelast… Ook op de Fednight zei u dat de hervorming van het notariaat zou worden geëvalueerd. Hoever zijn die plannen gevorderd?

Minister Verlinden: “Het is inderdaad de bedoeling om deze legislatuur een aantal juridische beroepen te moderniseren, waaronder dat van de notarissen. Hierbij zullen de recent uitgevoerde hervormingen worden geëvalueerd, zodat die, indien nodig, kunnen worden aangepast. We treden dit jaar alvast in overleg met de betrokken beroepsorganisatie om deze modernisering verder te zetten.”

Kunt u daar concreter over zijn?

Minister Verlinden: “Na de hervorming van het notariaat in 2022, is het belangrijk dat we blijven meebewegen met de samenleving. Daarom blijven we in dialoog met de notarissen zoals we dat ook doen met andere juridische beroepsgroepen. Samen met de administratie en stakeholders bekijken we waar nog ‘quick wins’ liggen en welke thema’s verder moeten worden uitgediept. Overleg en samenwerking staan daarbij centraal. Daarnaast zullen we een evaluatierapport aanvragen bij het Prijzenobservatorium.”

Het notariaat heeft sinds de eeuwwis­seling al flink wat geïnvesteerd om de digitale contacten met tal van over­heidsdiensten (FOD Financiën, eDepot, SSH, …) vlot te doen verlopen. Zitten er op Justitie nog digitaliseringsprojecten in de pijplijn waarbij het notariaat een rol kan spelen?

Minister Verlinden: “We zetten de komende maanden en jaren verder in op de uitrol van JustAct (voor de digitale oprichting van een onderneming of een vzw, nvdr). We treden hierover regelmatig in overleg met onze stakeholders, onder wie de notarissen. Daarnaast bekijken we waar we met enkele ‘quick wins’ op korte termijn bepaalde processen kunnen automatiseren of vereenvoudigen. Zo hebben we onlangs nog de e-facturatie tussen Fednot en het Belgisch Staatsblad mogelijk gemaakt. Er staat de komende jaren nog veel op het programma waar we de hulp en inzet van alle actoren in de justitiële keten nodig hebben.”